Czym jest naturalne barwienie
Naturalne barwienie (ang. natural dyeing, botanical dyeing) wykorzystuje barwniki pozyskiwane z roślin, owoców, kory, korzeni, owadów lub minerałów. W przeciwieństwie do barwników syntetycznych (acid dyes, fiber reactive) naturalne barwniki są ekologiczne, nietoksyczne i tworzą unikalne, ziemiste odcienie, które trudno odtworzyć przy użyciu barwników syntetycznych.
Zaprawy — dlaczego są potrzebne
Większość naturalnych barwników nie wiąże się samodzielnie z włóknem — bez zaprawy wypiorą się. Zaprawa (mordant) to substancja chemiczna, która tworzy wiązanie między włóknem a barwnikiem. Przędzę należy namoczyć w roztworze zaprawy PRZED barwieniem.
Ałun (siarczan glinowo-potasowy) — najpopularniejsza i najbezpieczniejsza zaprawa. Nie wpływa na kolor. Proporcja: 10–15% masy przędzy.
Żelazo (siarczan żelazawy) — przyciemnia i wycisza kolory (saddening). Dodaje zielonkawy lub szarawy odcień. Proporcja: 2–4% masy przędzy. Uwaga — zbyt duża ilość żelaza kruszy włókno.
Miedź (siarczan miedzi) — przesuwa kolory w stronę zieleni. Toksyczna — ostrożnie z utylizacją.
Tradycyjne naturalne barwniki
| Surowiec | Kolor | Uwaga |
|---|---|---|
| Łupiny cebuli | Złota, pomarańczowa | Najłatwiejszy start — łupiny za darmo |
| Łupiny orzecha | Brązowa, kawowa | Silny barwnik, wystarczy niewiele |
| Pestki i skórki awokado | Różowa, łososiowa | Zaskakująco piękny efekt |
| Indygo | Niebieska | Szczególny proces (barwienie redukcyjne) |
| Burak ćwikłowy | Różowa (nietrwała!) | Wypłowieje po praniu — nieodporna na światło |
| Kurkuma | Intensywna żółta | Intensywna, ale blaknie na świetle |
| Czarna herbata | Beżowa, brązowa | Delikatny odcień, łatwo dostępna |
| Pokrzywa | Zielona, żółtozielona | Z ałunem jako zaprawą |
Podstawowa instrukcja
Krok 1 — Zaprawianie: Namocz przędzę w roztworze ałunu (10% masy przędzy w ciepłej wodzie) przez 1 godzinę. Wyjmij, nie płucz.
Krok 2 — Kąpiel barwiąca: Gotuj surowce (np. garść łupin cebuli) w wodzie przez 30–60 minut. Przecedź — uzyskany płyn to kąpiel barwiąca.
Krok 3 — Barwienie: Włóż zaprawioną przędzę do kąpieli barwiącej. Podgrzej do 80°C i utrzymuj temperaturę przez 30–60 minut. Pozostaw do ostygnięcia w kąpieli (powolne stygnięcie = bardziej nasycony kolor).
Krok 4 — Płukanie: Wypierz w letniej wodzie, susz w poziomie.
Wskazówki
Ostateczny kolor zależy od wielu czynników — rodzaju włókna, twardości wody, świeżości surowca, czasu gotowania i rodzaju zaprawy. Dlatego naturalne barwienie jest zawsze trochę nieprzewidywalne — każda partia jest oryginałem. Prowadź notatki: co, ile, jak długo — aby móc w przybliżeniu powtórzyć efekt.
