Czym jest gramatura przędzy (yarn weight)
Gramatura przędzy (ang. yarn weight) określa grubość przędzy i jest najważniejszym parametrem przy wyborze materiału do jakiegokolwiek projektu. Gramatura decyduje o tym, jak będzie wyglądał gotowy wyrób i jak się będzie zachowywał — od delikatnej koronki po objętościowy koc.
Międzynarodowo stosuje się system Craft Yarn Council (CYC), który dzieli przędze na 8 kategorii oznaczonych numerami 0–7. Każda kategoria ma rekomendowane druty, szydełka i gęstość (gauge).
Kompletna tabela gramatur przędzy
| Numer | Nazwa (EN) | Nazwa (PL) | Druty (mm) | Szydełko (mm) | Gauge (10 cm) | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | Lace | Koronkowa | 1.5–2.25 | 1.5–2.25 | 33–40 oc | Koronki, szale, obrusy |
| 1 | Super Fine | Bardzo cienka | 2.25–3.25 | 2.25–3.5 | 27–32 oc | Skarpety, odzież dziecięca |
| 2 | Fine | Cienka | 3.25–3.75 | 3.5–4.5 | 23–26 oc | Lekkie swetry, szale |
| 3 | Light / DK | Lekka / DK | 3.75–4.5 | 4.5–5.5 | 21–24 oc | Swetry, koce, czapki |
| 4 | Medium / Worsted | Średnia | 4.5–5.5 | 5.5–6.5 | 16–20 oc | Uniwersalna — swetry, koce, amigurumi |
| 5 | Bulky | Gruba | 5.5–8 | 6.5–9 | 12–15 oc | Czapki, szale, szybkie projekty |
| 6 | Super Bulky | Super gruba | 8–12.75 | 9–16 | 7–11 oc | Ciężkie koce, dywany |
| 7 | Jumbo | Jumbo | 12.75+ | 16+ | 6 i mniej | Arm knitting, koce z runa |
Jak określić gramaturę przędzy
Z etykiety — większość markowych przędz podaje numer CYC bezpośrednio na etykiecie jako symbol (kłębek przędzy z numerem w środku). Szukajte także rekomendowanych drutów — z nich można wywnioskować gramaturę.
Wraps per inch (WPI) — jeśli etykieta brakuje (przędza na szpulach, resztki), owiń przędzę wokół linijki na długości 1 cala (2,54 cm) i policz owinięcia. 14+ WPI = lace, 12–14 = fingering, 11 = sport, 8–9 = DK, 7 = worsted, 5–6 = bulky.
Próbka — najdokładniejsza metoda. Zrób na drutach/szydełku kwadrat 10×10 cm rekomendowanymi narzędziami i policz oczka. Porównaj z powyższą tabelą.
Najpopularniejsze gramatury i ich zastosowanie
Worsted / Średnia (kategoria 4)
Najuniwersalniejsza i najczęściej sprzedawana gramatura na świecie. Nadaje się do wszystkiego — swetry, czapki, szale, koce, amigurumi, torby. Jeśli nie jesteś pewien, zacznij od worsted weight. Większość wzorów dla początkujących używa tej gramatury.
DK / Lekka (kategoria 3)
Nieco cieńsza niż worsted, popularna w Europie. Bardziej płynący rezultat, odpowiednia do lekkich swetrów, odzieży dziecięcej i wiosenno/jesiennych dodatków. W polskich sklepach znajdziesz pod nazwą "DK" lub "light worsted".
Fingering / Super Fine (kategoria 1)
Cienka przędza do skarpet, koronek i lekkich szali. Praca trwa dłużej, ale rezultat jest delikatny i elegancki. Przędza do skarpet (sock yarn) to typowo fingering weight z dodatkiem nylonu dla wytrzymałości.
Bulky / Gruba (kategoria 5)
Gruba przędza do szybkich projektów. Czapka w jeden wieczór, szal w weekend. Popularna wśród początkujących — ściegi są duże, dobrze widoczne i praca szybko rośnie. Wada: wyroby są cięższe i bardziej objętościowe.
Jak zastąpić gramaturę przędzy
Jeśli wzór wymaga gramatury, której nie masz, możesz ją zastąpić — ale musisz przeliczyć gęstość. Podstawowa zasada: jeśli użyjesz grubszej przędzy, potrzebujesz większych drutów i wyrób będzie większy (lub musisz zmniejszyć liczbę oczek). Odwrotnie z cieńszą przędzą potrzebujesz mniejszych drutów i więcej oczek.
Najbezpieczniej jest zawsze zrobić próbkę nową przędzą i nowymi drutami, zmierzyć gęstość i przeliczyć.
