Czym jest gręplowanie
Gręplowanie (ang. carding) to proces rozczesywania surowych lub pranych włókien wełnianych w równomierne pasmo, z którego można prząść. Surowa wełna po strzyżeniu i praniu jest pognieciona, zanieczyszczona i sklejona — gręplowanie rozluźnia włókna, wyrównuje je i przygotowuje do przędzenia.
Gręplowanie jest jedną z dwóch metod przygotowania włókien — drugą jest czesanie (combing). Gręplowanie tworzy przewiewne, nieuporządkowane pasmo (rolag/batt), z którego przędzie się miękką, puszystą przędzę (woolen). Czesanie tworzy proste, uporządkowane pasmo (top), z którego przędzie się gładką, mocną przędzę (worsted).
Narzędzia do gręplowania
Ręczne szczotki (hand carders)
Dwie drewniane szczotki z delikatną powierzchnią drucianą (podobną do miękkiej szczotki dla psa). Wełnę kładzie się na jedną szczotkę i rozczesuje drugą. Po kilku pociągnięciach włókna przenosi się z powrotem i powtarza czynność. Efektem jest rolag — wałeczek rozczesanych włókien. Ręczne szczotki są niedrogie (ok. 100–400 zł) i odpowiednie do małych ilości.
Bębnowy gręplarz (drum carder)
Mechaniczne urządzenie z dwoma wałkami pokrytymi powierzchnią drucianą. Kręcąc korbą, włókna są rozczesywane między wałkami. Efektem jest batt — płaski „dywan" włókien, który zwija się w pasmo. Szybszy i wydajniejszy niż ręczne szczotki. Cena ok. 600–3 000 zł.
Przebieg ręcznego gręplowania
Krok 1: Na jedną szczotkę (trzymaną w dolnej ręce) równomiernie rozłóż cienką warstwę wełny.
Krok 2: Drugą szczotką (w górnej ręce) przejedź po wełnie — delikatnie, tylko po powierzchni. Kierunek: od dolnej krawędzi dolnej szczotki ku górnej. Włókna przeniosą się na górną szczotkę.
Krok 3: Przenieś włókna z powrotem na dolną szczotkę — odwracając ruch.
Krok 4: Powtarzaj 3–5 razy, aż włókna będą równomiernie rozczesane.
Krok 5: Zwiń wełnę ze szczotki w wałeczek (rolag) — jest gotowa do przędzenia.
Gręplowanie vs. czesanie
| Właściwość | Gręplowanie (carding) | Czesanie (combing) |
|---|---|---|
| Wynik | Rolag / batt (nieuporządkowany) | Top (proste pasmo) |
| Przędza | Woolen (przewiewna, miękka) | Worsted (gładka, mocna) |
| Krótkie włókna | Zachowuje | Usuwa |
| Narzędzie | Szczotki / bębnowy gręplarz | Grzebienie do czesania (combs) |
| Trudność | Łatwe | Średniozaawansowane–zaawansowane |
Wskazówki
Nie grępluj zbyt długo — przegręplowana wełna jest płaska i martwa. Wystarczy 3–5 przejść. Używaj delikatnej szczotki do delikatnej wełny (merino) i grubszej do grubej wełny (romney). Przed gręplowaniem upewnij się, że wełna jest czysta i sucha — brudna wełna zatka szczotkę.
