Czym jest wrzeciono ręczne
Wrzeciono ręczne (ang. drop spindle, wrzeciono zwisające) to najstarsze narzędzie do przędzenia włókien w przędzę. To proste urządzenie — pręcik z przęślą (obciążeniem), która się obraca i swoim momentem obrotowym skręca włókna w przędzę. Ludzie używają go od tysięcy lat i do dziś jest to najdostępniejszy sposób na rozpoczęcie przędzenia.
W przeciwieństwie do kołowrotka, wrzeciono ręczne jest tanie (od 30 zł), przenośne (zmieści się do torebki) i nie wymaga żadnej konserwacji. Jest idealne dla początkujących, którzy chcą spróbować przędzenia bez dużej inwestycji.
Rodzaje wrzeciona
Wrzeciono dolne (bottom whorl) — przęśla znajduje się na dolnym końcu pręcika. Stabilniejszy obrót, dłuższa bezwładność. Odpowiednie dla początkujących i grubszej przędzy.
Wrzeciono górne (top whorl) — przęśla na górze. Szybszy obrót, łatwiejsza obsługa. Popularne do cieńszej przędzy.
Wrzeciono tureckie — przęśla utworzona z dwóch skrzyżowanych pręcików. Przędza namotywuje się bezpośrednio na przęślę i po zdjęciu tworzy kłębek (center-pull ball). Eleganckie i praktyczne.
Jak przęść na wrzecionie ręcznym — instrukcja
Krok 1: Przymocowanie przędzy startowej
Potrzebujesz kawałek gotowej przędzy (przędza startowa / leader) — około 50 cm. Przywiąż ją do pręcika wrzeciona tuż nad przęślą, owiń raz wokół pręcika i wyprowadź do góry przez haczyk lub nacięcie na czubku wrzeciona.
Krok 2: Połączenie z włóknem
Weź pasmo przygotowanych włókien (roving) i nałóż koniec przędzy startowej na włókna — około 5 cm nałożenia. Przytrzymaj nałożenie palcami.
Krok 3: Rozkręcenie wrzeciona
Rozkręć wrzeciono po pręciku palcami w kierunku ruchu wskazówek zegara (dla skrętu Z, najczęstszy). Wrzeciono się rozkręci i skręt przeniesie się w górę po włóknach — skręci przędzę startową z nowymi włóknami razem.
Krok 4: Wyciąganie włókien (drafting)
Jedną ręką przytrzymaj miejsce, gdzie skręt się zatrzymał (ręka przednia). Drugą ręką delikatnie wyciągaj włókna z pasma (ręka tylna). Puść przednią rękę — skręt wniknie w nowo wyciągnięte włókna i skręci je w przędzę. Powtarzaj: wyciągnij, puść, skręt skręci.
Krok 5: Nawijanie
Gdy masz około metra przędzy, zatrzymaj wrzeciono, odwiń przędzę z haczyka i nawiń ją na pręcik nad przęślą. Ponownie wyprowadź przez haczyk i kontynuuj przędzenie.
Przygotowanie włókien
Roving / top — pasmo czesanych włókien, przygotowane do przędzenia. Kupisz w sklepach z przędzą lub od hodowców. Na początek wybierz merino lub corriedale — łatwo się przetwarzają.
Rolags — wałeczki z mkanych włókien. Tworzą bardziej przewiewną, miększą przędzę (woolen spin).
Surowa wełna — wymaga prania, suszenia i czesania/mkania przed przędzeniem. Dla zaawansowanych.
Częste problemy początkujących
Przędza się zrywa — niewystarczający skręt. Rozkręć wrzeciono bardziej i pozwól skrętowi wniknąć głębiej w włókna, zanim zaczniesz wyciągać.
Przędza jest nierówna — grube i cienkie miejsca. Normalne na początku. Skoncentruj się na równomiernym wyciąganiu włókien — ta sama objętość włókien przed przednią ręką za każdym razem.
Wrzeciono obraca się w odwrotną stronę — zahaczyło się o ubranie lub przestało się obracać i zaczęło wracać. Śledź kierunek i dokręć, gdy obrót zwolni.
Co z gotową przędzą
Ręcznie przędzona przędza musi się "ustabilizować" — zmotaj ją w motek (hank), zwiąż w kilku miejscach, namocz w letniej wodzie na 20 minut i powieś z małym obciążeniem. Po wyschnięciu przędza jest gotowa do robienia na drutach lub szydełkowania.
