İplik inceliği (yarn weight) nedir
İplik inceliği (İngilizce yarn weight) ipliğin kalınlığını belirtir ve herhangi bir proje için malzeme seçiminde en önemli parametredir. İncelik, nihai ürünün nasıl görüneceğini ve nasıl davranacağını belirler — ince dantelden kalın battaniyeye kadar.
Uluslararası olarak, iplikleri 0-7 sayılarıyla işaretlenmiş 8 kategoriye ayıran Craft Yarn Council (CYC) sistemi kullanılır. Her kategorinin önerilen şişleri, tığları ve sıklığı (gauge) vardır.
Kapsamlı iplik incelik tablosu
| Numara | İsim (EN) | İsim (TR) | Şiş (mm) | Tığ (mm) | Gauge (10 cm) | Tipik Kullanım |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | Lace | Dantel | 1.5–2.25 | 1.5–2.25 | 33–40 ilm | Dantel, şal, masa örtüleri |
| 1 | Super Fine | Çok ince | 2.25–3.25 | 2.25–3.5 | 27–32 ilm | Çorap, bebek giysileri |
| 2 | Fine | İnce | 3.25–3.75 | 3.5–4.5 | 23–26 ilm | Hafif kazak, şal |
| 3 | Light / DK | Hafif / DK | 3.75–4.5 | 4.5–5.5 | 21–24 ilm | Kazak, battaniye, bere |
| 4 | Medium / Worsted | Orta | 4.5–5.5 | 5.5–6.5 | 16–20 ilm | Evrensel — kazak, battaniye, amigurumi |
| 5 | Bulky | Kalın | 5.5–8 | 6.5–9 | 12–15 ilm | Bere, şal, hızlı projeler |
| 6 | Super Bulky | Süper kalın | 8–12.75 | 9–16 | 7–11 ilm | Ağır battaniye, halı |
| 7 | Jumbo | Jumbo | 12.75+ | 16+ | 6 ve daha az | Kol örgüsü, yün battaniye |
İplik inceliği nasıl belirlenir
Etiketten — markalı ipliklerin çoğu CYC numarasını doğrudan etiket üzerinde sembol olarak belirtir (içinde numara olan iplik yumağı). Ayrıca önerilen şişleri arayın — bunlardan inceliği çıkarabilirsiniz.
Wraps per inch (WPI) — etiket yoksa (konik iplik, artıklar), ipliği cetvel etrafına 1 inç (2,54 cm) uzunluğunda sarın ve sarım sayısını sayın. 14+ WPI = lace, 12–14 = fingering, 11 = sport, 8–9 = DK, 7 = worsted, 5–6 = bulky.
Deneme örneği — en hassas yöntem. Önerilen şişlerle 10×10 cm kare örgü/tığ yapın ve ilmekleri sayın. Yukarıdaki tabloyla karşılaştırın.
En yaygın incelikler ve kullanım alanları
Worsted / Orta (kategori 4)
Dünyanın en evrensel ve en çok satılan inceliği. Her şeye uyar — kazak, bere, şal, battaniye, amigurumi, çanta. Emin değilseniz, worsted weight ile başlayın. Başlangıç seviyesi tariflerin çoğu bu inceliği kullanır.
DK / Hafif (kategori 3)
Worsted'den biraz daha ince, Avrupa'da popüler. Daha akıcı sonuç, hafif kazaklar, çocuk giysileri ve ilkbahar/sonbahar aksesuarları için uygundur. Türk mağazalarında "DK" veya "light worsted" olarak bulunur.
Fingering / Süper İnce (kategori 1)
Çorap, dantel ve hafif şallar için ince iplik. İş daha uzun sürer ama sonuç ince ve zariftir. Çorap ipliği (sock yarn) tipik olarak dayanıklılık için naylon karışımlı fingering weight'tir.
Bulky / Kalın (kategori 5)
Hızlı projeler için kalın iplik. Bir akşamda bere, bir hafta sonu şal. Başlangıçta popüler — ilmekler büyük, iyi görülür ve iş hızla ilerler. Dezavantaj: ürünler daha ağır ve hacimli olur.
İplik inceliği nasıl değiştirilir
Tarif belirli bir incelik öngörüyorsa ama elinizde yoksa, değiştirebilirsiniz — ancak sıklığı yeniden hesaplamalısınız. Temel kural: daha kalın iplik kullanırsanız, daha büyük şişlere ihtiyacınız olur ve ürün daha büyük olur (veya ilmek azaltmalısınız). Tam tersi, daha ince iplikle daha küçük şişlere ve daha fazla ilmeğe ihtiyacınız olur.
En güvenli yol her zaman yeni iplik ve yeni şişlerle deneme örneği örmek, sıklığı ölçmek ve yeniden hesaplamaktır.
